ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ
*Leech:ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಿಗಣೆಗಳು ಏಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ? ಜಿಗಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲೇಬೇಕಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯಗಳು
ಬೆಂಗಳೂರು: ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಕಾಡು, ಬೆಟ್ಟ, ಜಲಪಾತ ಹಾಗೂ ತೇವಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎದುರಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಜಿಗಣೆ (Leech) ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಿಗಣೆ ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಅನೇಕರು ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಉಪ್ಪು ಹಾಕುವುದು, ಬೆಂಕಿ ತೋರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆಯುವಂತಹ ತಪ್ಪು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಸೋಂಕಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ 700ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಗಣೆಗಳ ಜಾತಿಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೀರುವ ಜಾತಿಗಳು ಕೆಲವೇ. ಬಹುತೇಕ ಜಿಗಣೆಗಳು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಜಿಗಣೆ ಎಂದರೇನು?
ಜಿಗಣೆಗಳು ಅನೆಲಿಡಾ (Annelida) ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಂಗುರಾಕಾರದ ಹುಳುಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ದೇಹ ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಷನ್ ಕಪ್ (Suction Cup) ಇರುವುದರಿಂದ ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ಇತರ ಮೇಲ್ಮೈಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆರೆ, ಕೊಳ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ತೇವವಿರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಜಿಗಣೆ ಹೇಗೆ ರಕ್ತ ಹೀರುತ್ತದೆ?
ರಕ್ತ ಹೀರುವ ಜಾತಿಯ ಜಿಗಣೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ Y-ಆಕಾರದ ಗಾಯ ಉಂಟುಮಾಡಿ ರಕ್ತ ಹೀರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಲಾಲಾರಸದಲ್ಲಿ ಹಿರುಡಿನ್ (Hirudin) ಎಂಬ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಪದಾರ್ಥ ಮತ್ತು ನೋವು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಸ್ಥೆಟಿಕ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಿಗಣೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅಥವಾ ಕಚ್ಚಿರುವುದು ತಕ್ಷಣ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಜಿಗಣೆಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ
ಜಿಗಣೆಗಳು ಉಭಯಲಿಂಗಿ (Hermaphrodite) ಜೀವಿಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಜಿಗಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.
ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲೂ ಜಿಗಣೆಯ ಮಹತ್ವ
ಜಿಗಣೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಜೀವಿ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಇಂದಿಗೂ ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೆಡಿಸಿನಲ್ ಲೀಚ್ ಥೆರಪಿ (Medicinal Leech Therapy) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ, ಅಂಗ ಮರುಜೋಡಣೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗೂ ರಕ್ತ ಸಂಚಾರ ಸುಧಾರಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಗಣೆಯ ಲಾಲಾರಸದಲ್ಲಿರುವ ಹಿರುಡಿನ್ ಪದಾರ್ಥ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದು ರಕ್ತದ ಗಡ್ಡೆ ಉಂಟಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಿಗಣೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಗಣೆಗೆ ಉಪ್ಪು ಹಾಕುವುದು, ಬೆಂಕಿ ತೋರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಬಲವಾಗಿ ಎಳೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಜಿಗಣೆ ಗಾಯದೊಳಗೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ರವವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಸೋಂಕಿನ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಮೊದಲು ಜಿಗಣೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಸಕ್ಷನ್ ಕಪ್ ಅನ್ನು ಉಗುರು ಅಥವಾ ತೆಳುವಾದ ಕಾರ್ಡ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಮುಂಭಾಗದ ಬಾಯಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಗಾಯವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಸಾಬೂನಿನಿಂದ ತೊಳೆದು, ಆಂಟಿಸೆಪ್ಟಿಕ್ ಹಚ್ಚಿ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಿರುಡಿನ್ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವಲ್ಪ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಅಥವಾ ಸೋಂಕಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಜಿಗಣೆಗಳು ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಅವು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಿಗಣೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ಗಾಬರಿಯಾಗುವ ಬದಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನ ಅನುಸರಿಸುವುದು ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ.